Grad Novi Pazar

Novi Pazar je ekonomski i kulturni centar Raške i pripada regiji Sandžak. Nalazi se na 290 kilometara južno od Beograda, Lociran je u dolini reka Jošanice, Raške, Deževske i Ljudske, na nadmorskoj visini od 496 metara. Okružen je planinama Golijom i Rogoznom i Pešterskom visoravni. Isa-beg Ishaković je podigao grad u neposrednoj blizini srednjovekovnog utvrđenja Trgovište, poznatog pod imenom Ras. Prvi pisani dokument koji pominje ime Novi Pazar datira iz XV veka kada je Malo vijeće Dubrovačke republike odlučilo da u njemu postavi svog konzula. To potvrđuje da je grad u to vreme već bio razvijen, zahvaljući svom izuzetnom geografskom položaju, jer se nalazio na raskršću važnih puteva koji su vodili od Dubrovnika prema Nišu, Sofiji, Istanbulu, Solunu, Beogradu, Pešti i Sarajevu. O Novom Pazaru su pisali brojni putopisci, a čuveni Evlija Čelebija je u XVII veku zabeležio da je bio jedan od najvećih gradova na Balkanu. Ime Novi Pazar ušlo je u svetske leksikone kao sinonim za Sandžak od 1878. godine, kada je na Berlinskom kongresu čitava regija nazvana Sandžak.

Od Prvog svetskog rata, njegova sudbina postaje neizvesna, grad intenzivno slabi i gubi na svom značaju. Kasnije, izgradnjom novih puteva preko moravsko-vardarske doline, on postaje marginalizovan, daleko od važnih saobraćajnica i komunikacija.
Novi Pazar ima burnu i bogatu prošlost. Posebnu vrednost ovog multietničkog i multikulturnog prostora, gde se susreću zapadna i istočna civilizacija, čine brojni kulturno-istorijski spomenici. Arheološki nalazi govore da je ovo područje bilo naseljeno još od kamenog doba (nalaz Naprelje), preko gvozdenog doba (nalaz Smolučka pećina) i rano-antičkog doba (Novopazarski nalaz), te nalazišta ostataka kasno-antičkih i srednjovekovnih utvrđenja (Jeleč i Ras).
Među najvažnije kulturno-istorijske spomenike spadaju: crkvasagrađena u X veku, za koju su vezana mnoga važna zbivanja iz ranije prošlosti srednjovekovne Raške, gde je, na primer, veliki raški župan Stefan Nemanja primio pravoslavlje; Đurdevi stupovi, zadužbina Stefana Nemanje, iz XII veka; manastir ćani, čiji je osnivač kralj Uroš I, iz XII veka (u unutrašnjosti manastira sačuvana je najdragocenija galerija raškog i vizantijskog fresko slikarstva); tvrđava sa Kulom motriljom iz XV veka, izgrađena po nalogu osnivača grada Isa-bega Ishakovića; alem džamijaiz XVI veka, delo čuvenog neimara Muslihudina Abdulganija; agin han(konak) iz XVII veka; (kupatilo) iz XV veka, zaostavština Isa-bega Ishakovića, osnivača grada.
Ukupna površina grada sa 100 naseljenih mesta iznosi 742 km. Prema popisu iz 2002. godine u gradskom području živi 54 604 stanovnika (prema popisu iz 1991. bilo je 51 749 stanovnika), dok područje opštine Novi Pazar ima 85 996 stanovnika.

Kultura

U Novom Pazaru postoji šest ustanova kulture čiji je osnivač grad: Gradska biblioteka „Dositej Obradović”, Istorijski arhiv „Ras”, Muzej „Ras”, Regionalno pozorište Novi Pazar, Centar za decu i omladinu „Duga”, Dom kulture „Oslobođenje” i Kulturno-prosvetna zajednica.gradu Novom Pazaru postoje sledeće ustanove iz oblasti obrazovanja: 13 osnovnih škola i šest srednjih škola. Na teritoriji grada funkcioniše i Departman likovne umetnosti.U gradu se nalaze dva univerziteta - Državni univerzitet u Novom Pazaru i Univerzitet u Novom Pazaru, kao i Fakultet za islamske studije. opštini Novi Pazar od devet medija- osam je elektronskih, dok je „Bošnjačka riječ“ jedini štampani medij koji se štampa četiri puta godišnje.

Lokalna samouprava

Grad Novi Pazar organizovan je kroz dve Gradske uprave. Kulturom se bavi jedan zaposleni u Odeljenju za društvene delatnosti u okviru Odseka za društvene delatnosti.Novom Pazaru postoji stručna Komisija za izbor projekata iz oblasti kulture koji ima savetodavnu ulogu, a konačnu odluku donosi, Skupština grada, Gradsko veće i Gradonačelnik. Komisija ima sedam članova koji se na predlog odborničkih grupa biraju u Skupštini grada na period od četiri godine. Pored komisije pri gradskoj upravi postoji i skupštinski Savet za kulturu, informisanje i sport koji razmatra predloge odluka i drugih akata iz oblasti kulture i predlaže realizaciju kulturnih programa. Novi Pazar od strateških dokumenata ima Strategiju ekonomskog i socijalnog razvoja, kao i Strategiju o mladima kojima je obuhvaćena i oblast kulture.

Prema proceni Odeljenja za društvene delatnosti Gradske uprave, osnovni problemi i prioriteti u kulturi grada su sledeći:

1. Nedostatak sredstava za renoviranje objekata i ulaganje u infostrukturu
2. Nedostatak sredstava za programe
3. Nedovoljno razvijen kulturni turizam

1. Negovanje tradicije i zaštita kulturne baštine
2. Opremanje ustanova kulture
3. Kulturni turizam